Chuyên sâu · Nhân vật · Có spoiler toàn bộ cốt truyện
Trong Onimusha: Way of the Sword, Yoshitsune theo đuổi quyền lực thay vì chấp nhận mất đi danh tiếng của một người hùng.
Cảnh báo spoiler: phần dưới tiết lộ danh tính Người đàn ông áo trắng, quan hệ giữa các nhân vật và diễn biến cuối game.
Minamoto no Yoshitsune thường được nhớ đến qua một nghịch cảnh. Ông góp phần quan trọng vào chiến thắng của gia tộc Minamoto nhưng cuối cùng phải chạy trốn khỏi chính anh trai mình. Onimusha giữ lại tên tuổi vị tướng ấy rồi kể một câu chuyện khác, trong đó chiến công không còn đủ để xác định ai là người hùng.
Điều đáng bàn vì thế không chỉ là Yoshitsune trở thành kẻ thù của Miyamoto Musashi. Game đặt ra một cách đọc khó chịu hơn về danh tiếng: một người từng chiến thắng có thể xem vinh quang là thứ mình phải giữ bằng mọi giá. Khi người khác trở thành công cụ cho mục tiêu đó, tài năng quân sự không còn là lý do để thương cảm.
Vị tướng chiến thắng nhưng không tìm được chỗ đứng
Yoshitsune sống vào thế kỷ XII và là em cùng cha khác mẹ của Minamoto no Yoritomo. Ông tham gia những chiến dịch đánh bại nhà Taira, trong đó có các trận Ichi-no-Tani, Yashima và Dan-no-ura. Nhưng sau chiến thắng, quan hệ giữa hai anh em đổ vỡ. Yoshitsune không được vào Kamakura và việc tìm cách hòa giải không đem lại kết quả.
Về sau, ông lánh nạn ở vùng Ōshū dưới sự che chở của Fujiwara no Hidehira. Sau khi Hidehira mất, con trai ông là Yasuhira tấn công Yoshitsune. Vị tướng qua đời tại Koromogawa năm 1189. Những nét chính này được giới thiệu trong tài liệu về các nhân vật thời Kamakura của Đại học Ferris.
Chỉ cần chừng ấy bối cảnh cũng có thể hiểu vì sao cuộc đời Yoshitsune gợi thương cảm. Người có công thắng trận không nhất thiết là người nắm quyền quyết định trật tự sau chiến tranh. Khoảng cách giữa hai vị trí ấy làm nên bi kịch, nhưng chưa cho phép kết luận mọi lựa chọn của ông đều đúng hoặc mọi điều kể về ông đều là sử liệu.
Trong Ataka, người anh hùng sống nhờ lòng trung thành
Vở Noh Ataka cho thấy hình tượng ấy được phát triển ra sao trên sân khấu. Yoshitsune cùng nhóm tùy tùng cải trang để vượt trạm kiểm soát. Khi ông bị nghi ngờ, Benkei phải đánh chính chủ tướng để giữ vai diễn người khuân vác. Hành động có vẻ bất kính lại giúp cả nhóm thoát nạn.
Sức nặng của cảnh nằm ở việc người từng chỉ huy chiến trận giờ phải chấp nhận nhẫn nhục để sống sót. Benkei không bảo vệ chủ bằng một chiến thắng quân sự mà bằng sự quyết đoán trong một tình huống hiểm nghèo. Quan hệ giữa hai người khiến người xem có lý do quan tâm đến số phận Yoshitsune ngoài danh sách chiến công.
Đó là một cách kể trên sân khấu, không phải bằng chứng mọi chi tiết tại trạm Ataka đã diễn ra ngoài đời. Phân biệt này quan trọng khi bước sang Onimusha. Game không lấy một tiểu sử hoàn toàn trung tính rồi đột ngột thay tên nhân vật. Nó tiếp cận một hình tượng đã được nhiều thế hệ kể lại theo những trọng tâm khác nhau.
Sức mạnh Oni thay đổi ý nghĩa của chiến công
Trong cốt truyện Onimusha, Người đàn ông áo trắng chính là Yoshitsune. Ông từng được Oni trao sức mạnh nhưng sau đó bị giam dưới địa ngục. Lời kể của Shizuka trong cuộc trò chuyện về quá khứ bổ sung điều quan trọng: ông không dừng lại khi chiến tranh kết thúc mà muốn tiếp tục gây chiến.
Chi tiết ấy làm thay đổi cách nhìn những chiến thắng trước đây. Kết thúc một cuộc chiến thường là điều khiến tài năng của vị tướng có ý nghĩa với những người còn sống. Nhưng nếu chiến thắng chỉ khiến ông muốn có thêm chiến tranh, mục tiêu bảo vệ người khác đã bị thay thế bởi nhu cầu tiếp tục chiến thắng của riêng mình.
Có thể đọc đây là điểm Onimusha rời xa hình tượng anh hùng bị ruồng bỏ. Số phận bất hạnh không còn tự bảo đảm vị trí đạo đức cho Yoshitsune. Game buộc người chơi nhìn vào việc ông làm với sức mạnh đã có, thay vì chỉ hỏi ai đã đối xử bất công với ông.
Tuy vậy, cách đọc này thuộc phiên bản hư cấu của game. Nó không chứng minh tham vọng siêu nhiên là lời giải thích cho cuộc đời vị tướng lịch sử. Hai lớp câu chuyện có thể soi sáng nhau về chủ đề quyền lực, nhưng không thể dùng để bổ sung dữ kiện còn thiếu cho nhau.
Chiếc găng biến người được giúp đỡ thành công cụ
Yoshitsune không chỉ đứng chờ Musashi ở cuối hành trình. Shizuka kể rằng sau khi chiếm địa ngục, ông lấy hai chiếc găng Oni, trong đó có chiếc Musashi mang. Đến cuộc đối đầu cuối, kế hoạch lợi dụng những linh hồn được thu thập mới được phơi bày. Thứ giúp người anh hùng tiếp tục chiến đấu cũng phục vụ tham vọng của đối thủ.
Đây là dẫn chứng cụ thể hơn nhiều so với nhận xét Yoshitsune đơn giản trở thành phản diện. Ông can thiệp vào điều kiện khiến hành trình có thể diễn ra, rồi tìm cách hưởng lợi từ nó. Người được trao vũ khí tưởng mình có thêm khả năng lựa chọn nhưng đồng thời đã bước vào một kế hoạch không được biết trước.
Đặt cạnh Ataka, quan hệ giữa người chỉ huy và người đi cùng cũng đổi sắc thái. Trên sân khấu, Benkei bảo vệ Yoshitsune bằng cách chấp nhận làm điều khó xử. Trong game, Yoshitsune lại đặt người khác vào hành trình có lợi cho mình. Đây là sự đối chiếu giữa hai cách kể, không phải khẳng định Capcom trực tiếp chuyển thể vở Noh.
Musashi có muốn sử dụng sức mạnh giống Yoshitsune?
Musashi giúp mâu thuẫn ấy trở nên rõ hơn. Trong phần giới thiệu chính thức trên PlayStation.Blog, Capcom mô tả anh ban đầu muốn thoát khỏi chiếc găng và chứng minh bản thân bằng năng lực của chính mình. Về sau, cách nhìn của anh thay đổi khi đón nhận con đường và vị trí mới của mình.
Vì thế, sự đối lập không đơn giản là một người có sức mạnh còn người kia từ chối nó. Cả hai đều gắn với chiếc găng Oni. Điều khác biệt đáng quan tâm là cách nhìn những người cùng bước vào cuộc xung đột: họ là đối tượng cần được quan tâm hay chỉ là phương tiện để người mang găng đạt mục tiêu?
Musashi không cần đại diện cho mọi phẩm chất tốt đẹp để cuộc đối chiếu có tác dụng. Chỉ riêng việc anh phải thay đổi cách hiểu về sức mạnh đã khiến sự cố chấp của Yoshitsune rõ hơn. Một bên có thể học lại ý nghĩa của hành trình, còn bên kia muốn dùng hành trình của người khác để lấy lại quyền lực.
Góc nhìn khác: phản diện hóa có làm Yoshitsune đơn giản đi?
Cách diễn giải này cũng có điều đáng tiếc. Đưa Yoshitsune thành kẻ tham quyền có thể làm giảm sự nhập nhằng vốn khiến hình tượng của ông hấp dẫn. Bi kịch giữa công trạng, quyền lực gia đình và lòng trung thành dễ bị thay bằng một lời giải thích quen thuộc rằng sức mạnh đã khiến một con người tha hóa.
Không phải cứ đổi anh hùng thành phản diện là nhân vật tự có chiều sâu. Điều giữ phiên bản Onimusha đáng bàn nằm ở những lựa chọn cụ thể, từ việc không chấp nhận dừng chiến tranh đến kế hoạch với chiếc găng. Nếu bỏ các chi tiết ấy, bài phân tích chỉ còn một sự đảo vai mà nhiều câu chuyện giả tưởng khác cũng có thể làm.
Kết luận
Yoshitsune trong Onimusha đáng chú ý vì game không để danh tiếng người hùng thay cho việc xem xét hành động. Tài năng và chiến thắng có thể tạo nên vinh quang, nhưng không trao cho một người quyền dùng sinh mạng khác để kéo dài nó. Đối đầu với Musashi, ông trở thành lời cảnh báo về một người muốn lấy lại vị thế đến mức không còn chấp nhận giới hạn cho quyền lực của mình.
Nguồn tham khảo: Ferris University — The Kamakura Shōgun, the-Noh — Ataka, Onimusha.tools — Shizuka, GameTrek — Minamoto no Yoshitsune, Capcom / PlayStation.Blog.
