Chuyên sâu · Thiết kế & nghệ thuật · Có spoiler tập 7 và tập 11–12 mùa đầu
Dark Gathering khiến đường hầm và phế tích trở nên đáng sợ khi những lối đi quen thuộc không còn giúp nhân vật tìm được đường thoát.
Một đường hầm và một khu thành cổ không cần ma quỷ để tồn tại. Chúng có đường vào, lối đi và những dấu vết có thể quan sát. Nhưng khi Dark Gathering đưa Yayoi Hozuki và Keitaro Gentoga vào đó, chính các yếu tố giúp con người định hướng lại trở thành thứ khiến họ bất an.
Sức hút của bối cảnh nằm ở sự thay đổi ấy. Chuyện được đồn về một nơi khiến nhân vật dè chừng từ trước, còn những gì xảy ra khi họ đặt chân tới buộc họ phải quyết định có nên tin đường đi, người đồng hành và cả cách tự bảo vệ mình hay không.
Dark Gathering bắt đầu từ một nơi có thể đi qua mỗi ngày
Đường hầm vốn được xây để con người đi từ phía này sang phía khác. Nó có chức năng rõ ràng nên người đi đường ít khi phải nghĩ xem bên trong đang chờ mình điều gì. Khi một câu chuyện kinh dị đặt ma quỷ vào đó, chính sự quen thuộc ấy bị phá vỡ. Một đoạn đường có thể vượt qua trong ít phút bỗng trở thành nơi người ta không còn chắc mình sẽ ra được.
Ở tập 7, Keitaro quyết định giúp Yayoi thu thập ác linh để có sức mạnh cứu Eiko khỏi lời nguyền. Điểm đến là đường hầm S, nơi nhóm gặp linh hồn một phụ nữ mặc váy trắng dính máu. Mục đích đến đó đã có trước cuộc chạm trán. Nhân vật bước vào nguy hiểm vì muốn đạt một điều gì đó, chứ không đơn thuần lạc đường rồi gặp ma.
Cách đặt tình huống này khiến bối cảnh có vai trò trong lựa chọn của nhân vật. Đi tiếp có thể giúp Keitaro bảo vệ người quan trọng với mình, nhưng cũng đồng nghĩa chủ động đến gần thứ cậu sợ. Đường hầm vừa là chướng ngại trên đường đi vừa là một thử thách với quyết tâm vừa hình thành. Nỗi sợ vì thế gắn với con người đang bước vào đó.
Đường hầm đáng sợ vì lối đi cũng có thể thành đường mắc kẹt
Không gian đường hầm có một lợi thế rõ đối với chuyện kinh dị. Người xem hiểu cấu trúc của nó mà không cần học bản đồ hay luật của một thế giới mới. Có đường tiến và đường lùi, nhưng hai lựa chọn ấy đều bị giới hạn bởi một lối đi dài. Nếu nguy hiểm xuất hiện trên lối đi đó, biết cửa ra nằm ở đâu chưa chắc đã đủ để thoát.
Ở đây, sự quen thuộc giúp đặt câu hỏi rất nhanh. Khi nào nên quay lại? Có nên tin thứ đang nhìn thấy? Tiếp tục đến gần đối tượng có phải lựa chọn duy nhất để hoàn thành mục tiêu? Những câu hỏi ấy không cần một lời giải thích dài về lịch sử của đường hầm. Chúng bắt đầu từ cách con người thường sử dụng không gian.
Đó cũng là lý do tên địa danh thật không phải điều kiện để tình huống hoạt động. Một người chưa từng đến Tokyo vẫn hiểu cảm giác bị giới hạn đường thoát. Nếu nhận ra một địa điểm ngoài đời, họ có thêm một lớp liên tưởng. Còn nền tảng của nỗi sợ vẫn nằm ở chỗ một công trình phục vụ việc đi lại không còn bảo đảm cho việc rời đi.
Phế tích thành H làm người dẫn đường trở nên khó tin
Tập 11 đổi từ công trình giao thông sang phế tích thành H. Yayoi và Keitaro đến địa điểm được xếp mức nguy hiểm S rồi đi cùng một bà lão nhận dẫn họ tới thác. Keitaro bị tách khỏi nhóm. Khi tìm được Yayoi, cậu lại đối diện với một cảnh tượng bất thường. Tình huống không chỉ hỏi có ma hay không mà còn khiến hành động tìm người đồng hành trở nên đáng sợ.
Một người biết đường thường giúp khách lạ yên tâm hơn. Nhưng trong một nơi bị đồn có ma, ưu thế ấy cũng tạo ra sự lệ thuộc. Người đến sau không biết tuyến đường phía trước, trong khi người hướng dẫn dường như biết rõ phải đi đâu. Khi nhóm bị chia cắt, điều vốn làm chuyến đi dễ dàng lại có thể khiến họ mất khả năng tự xác định tình thế.
Phế tích cũng khác đường hầm ở cách nó gợi ra thời gian. Những gì còn lại khiến người ta nghĩ về những người từng sống ở đó. Cảnh quan có thể được nhìn như nơi tham quan, nhưng cũng có thể gợi cảm giác một câu chuyện chưa kết thúc. Dark Gathering khai thác khả năng chuyển đổi ấy khi để quá khứ của nơi chốn trở thành hiểm nguy với người đang bước vào.
Lịch sử làm cảnh quan có sức nặng nhưng không xác nhận chuyện ma
Hachioji là một ví dụ đời thực giúp hình dung vì sao phế tích thành có thể gợi nhiều liên tưởng. Thành phố Hachioji xác nhận thành của Hojo Ujiteru thất thủ năm 1590 trước quân Maeda Toshiie và Uesugi Kagekatsu trong chiến dịch của Toyotomi Hideyoshi. Di tích ngày nay còn các dấu tích và hạng mục được phục dựng, trong đó có đường đi và tường đá. Một cảnh quan tưởng tĩnh lặng vẫn gắn với biến cố lịch sử cụ thể.
Cần phân biệt nơi có lịch sử bạo lực với nơi được chứng minh có ma. Lịch sử cung cấp những con người, mất mát và dấu vết vật chất để người kể chuyện liên tưởng. Truyền thuyết phát triển từ đó có cách tồn tại riêng, còn ác linh và lời nguyền trong anime thuộc phần hư cấu. Không cần biến lời đồn thành sự thật để công nhận giá trị của nó đối với chuyện kinh dị.
Tương tự, tên viết tắt thành H không tự đủ để coi mọi chi tiết trong phim là bản sao của Hachioji. Điều đáng phân tích hơn một phép ghép tên là cách tác phẩm dùng loại không gian này. Bậc đá, tuyến đường và đích đến như một dòng thác đều có thể trở thành các mốc để nhân vật định hướng. Khi sự tin cậy vào những mốc ấy bị lung lay, một chuyến đi tìm hiểu nơi chốn trở thành cuộc tìm đường thoát.
Chuyện ma được nghe kể có thể gần gũi hơn một thế giới xa lạ
Trong cuộc trò chuyện đăng trên Shueisha, Kenichi Kondo nói đến ký ức về hình ảnh tâm linh trong các chương trình truyền hình và ảnh hưởng từ chuyện kinh dị trên mạng. Ông cũng cho biết khi nhận ra dấu hiệu dẫn tới một màn xuất hiện của ma trong tác phẩm hư cấu, bản thân thường nghĩ xem mình sẽ làm gì. Lời chia sẻ này gợi một cách đọc phù hợp với Dark Gathering: nỗi sợ có thể bắt đầu từ chuyện được nghe kể rồi trở thành một tình huống phải xử lý.
Câu chuyện về một đường hầm hay phế tích có ma có thể được truyền đi rất ngắn. Chỉ cần một địa điểm và một điều bất thường là người nghe đã có thứ để hình dung. Khi nhân vật đến nơi đó, câu chuyện được nghe từ trước tạo ra sự chờ đợi. Một người lạ xuất hiện hoặc nhóm bị tách ra sẽ mang ý nghĩa khác so với cùng sự việc xảy ra trong một chuyến tham quan bình thường.
Chất liệu đời thường vì vậy giúp tác phẩm đi vào tình huống nhanh hơn, nhưng không làm thay toàn bộ công việc kể chuyện. Tác phẩm vẫn cần cho thấy nhân vật muốn gì, vì sao họ không bỏ về và nguy hiểm buộc họ thay đổi hành động ra sao. Địa danh chỉ có sức nặng khi nó tác động lên lựa chọn. Nếu chỉ dừng ở tên gọi nổi tiếng, bối cảnh dễ trở thành một mục trong danh sách hơn là nơi xảy ra một câu chuyện.
Góc nhìn khác khi nỗi sợ chuyển thành cuộc đấu giữa các linh hồn
Đến tập 12, câu chuyện tại thành H đặt mong muốn truyền lại ký ức cạnh hành vi nguyền rủa người sống của linh hồn. Yayoi sử dụng ác linh trong tay để bắt đối phương, nhưng Keitaro cũng bị vạ lây. Cách đối phó với nguy hiểm vì thế mở ra một vấn đề mới. Có sức mạnh để chống ma chưa đồng nghĩa đã kiểm soát được hậu quả.
Đây là góc nhìn có thể làm thay đổi cảm giác của người xem. Khi ác linh có thể bị đối đầu và bắt giữ, điều đáng chờ có thể chuyển từ nỗi lo nhân vật không hiểu mình gặp gì sang câu hỏi Yayoi sẽ giải tình huống thế nào. Với người thích hành động có chiến thuật, chuyển biến ấy hấp dẫn. Với người muốn duy trì cảm giác bất lực trước điều không thể giải thích, nó có thể làm nỗi sợ giảm đi.
Bởi vậy, không nên quy toàn bộ hiệu quả kinh dị cho việc bối cảnh có gợi địa danh thật hay không. Sức mạnh của nhân vật và khả năng hiểu quy tắc cũng tác động đến trải nghiệm. Điểm đáng giữ là nguy hiểm không biến mất ngay khi nhân vật có phương án chống trả. Nếu một cách giải quyết còn có thể kéo người đồng hành vào lời nguyền, địa điểm ấy vẫn buộc cả nhóm phải dè chừng.
Kết luận về những nơi quen thuộc trong Dark Gathering
Theo OtaHub, Dark Gathering sử dụng bối cảnh hiệu quả khi làm thay đổi những điều người ta thường tin về một nơi. Đường hầm đáng lẽ giúp đi qua, người dẫn đường đáng lẽ giúp tìm đúng hướng, còn hiểu biết đáng lẽ giúp tránh hiểm nguy. Câu chuyện trở nên bất an khi những điều ấy không còn chắc chắn.
Địa điểm đời thực và những câu chuyện truyền miệng có thể làm lớp liên tưởng ấy dày hơn. Nhưng nỗi sợ không nằm sẵn trong tên trên bản đồ. Nó hình thành từ lúc nhân vật phải tiếp tục bước đi dù không còn tin lối trước mặt sẽ đưa mình đến nơi muốn tới.
Nguồn tham khảo: Tập 7 về đường hầm S, Tập 11 về thành H, Tập 12 về linh hồn thành H, Kenichi Kondo trò chuyện trên Shueisha, Thành phố Hachioji giới thiệu di tích.
