Kairosoft là ai? Từ game miễn phí trên PC đến Game Dev Story

Chuyên sâu · Sản xuất & hậu trường · Không spoiler

Kairosoft là hãng game Nhật Bản nổi tiếng với những trò quản lý có đồ họa pixel: điều hành một công ty, xây một ngôi làng hay mở cửa hàng. Game Dev Story trên iPhone năm 2010 là một cột mốc dễ nhận ra, nhưng cách làm game ấy đã hình thành từ thời PC. Theo OtaHub, điều nối liền hành trình này là khả năng biến công việc quen thuộc thành những quyết định nhỏ, có kết quả dễ nhìn thấy.

Một công ty làm game nghe có vẻ là đề tài dành riêng cho người trong ngành. Một cửa hàng sách cũ cũng khó gợi ra cuộc phiêu lưu lớn. Kairosoft lại nhìn thấy ở đó những việc có thể đưa vào trò chơi: chọn thứ để bán, tuyển người, dành tiền cho lần đầu tư tiếp theo. Lịch sử hãng đáng quan tâm chính ở cách những việc bình thường ấy trở thành một hệ thống để người chơi thử và sửa quyết định của mình.

Khởi đầu từ cửa hàng sách cũ gần ga tàu

Trong cuộc phỏng vấn của DenFamiNicoGamer năm 2018, Kazuyuki Usui kể rằng ông làm The 古本屋, một game quản lý cửa hàng sách cũ, vào năm 1996 khi mới 14 tuổi. Cảm hứng đến từ một cửa hàng gần ga Higashi-Kurume. Chủ tiệm có thể đọc sách lúc vắng khách; Usui tò mò trước nhịp làm việc đó và đưa nó vào game.

Chi tiết này giải thích lựa chọn đề tài tốt hơn một lời mô tả chung rằng hãng thích những thứ dễ thương. Người làm game nhìn vào một công việc cụ thể rồi đặt câu hỏi: người điều hành phải quyết định điều gì? Một cửa hàng có hàng hóa, khách mua và khoản tiền để xoay xở. Những yếu tố ấy đủ tạo ra tình huống chơi, ngay cả khi bối cảnh không có trận đánh hay một câu chuyện dài.

Năm 1996 vì vậy là mốc Usui bắt đầu làm game, thay vì tự động coi đó là ngày thành lập pháp nhân Kairosoft. Hai chuyện khác nhau ấy cần được phân biệt. Điểm xuất phát của ý tưởng quản lý mới là điều quan trọng ở đây: nó có trước thời smartphone nhiều năm, từ một công việc mà người làm game quan sát trong đời sống.

Ý tưởng làm một công ty game đã có trên PC

Trang sản phẩm PC chính thức của Kairosoft vẫn giới thiệu Game Dev Story II DX như một game miễn phí, được đưa vào số tháng 10/2001 của TechWin. Người chơi quản lý việc phát triển game, từ tuyển nhân viên và họp lên ý tưởng đến sửa lỗi, nghiên cứu công nghệ và xin giấy phép phần cứng. Mục tiêu vận hành một hãng game đã hiện diện ở bản PC này.

Điểm đáng chú ý không chỉ là tên gọi tương tự bản điện thoại. Bản PC đã chọn hoạt động làm sản phẩm làm trung tâm: một dự án cần người, cần thời gian và cần quyết định trước khi có thể bán. Khi một trò chơi yêu cầu người chơi cân nhắc những việc ấy, nó biến một nghề nghiệp khá xa lạ thành chuỗi hành động có thể hiểu được. Bạn không cần biết lập trình mới hiểu vì sao tuyển người và sửa lỗi ảnh hưởng tới sản phẩm.

Hành trình đến điện thoại vì thế là quá trình đưa một ý tưởng đã có sang môi trường khác. Chính sự nối tiếp giữa sản phẩm PC và sản phẩm di động giúp giải thích vì sao Game Dev Story có một đề tài rõ ràng. Các nhân vật trong văn phòng làm cho nơi làm việc có sức sống, còn việc quản lý dự án đem lại lý do để người chơi quan tâm đến nơi đó.

Màn hình lựa chọn nhân viên trong Game Dev Story — Tuyển người đưa việc quản lý nhân sự thành một lựa chọn trực tiếp trong Game Dev Story. Ảnh: Kairosoft.

Game Dev Story làm cho công việc trở nên dễ hiểu

Lịch sử phiên bản trên App Store ghi bản 1.0.0 vào ngày 9/10/2010. Bản Android tiếng Anh xuất hiện vào tháng 12 cùng năm, theo tin ra mắt của Droid Gamers. Đây là hai bước đưa game tới người dùng smartphone trên các nền tảng khác nhau.

Theo giới thiệu chính thức, người chơi tuyển và đào tạo nhân viên, chọn thể loại cùng chủ đề cho sản phẩm, mở thêm khả năng phát triển và có thể tiến tới làm máy chơi game riêng. Trong hệ thống này, một quyết định không đứng riêng: đội ngũ ảnh hưởng tới sản phẩm, sản phẩm đem về tiền, rồi khoản tiền đó mở ra lựa chọn cho dự án tiếp theo.

Theo OtaHub, sức thuyết phục của cách thiết kế ấy nằm ở việc kết quả trở nên dễ hiểu. Người chơi có vài thứ để cân nhắc trước mắt: thuê một người mới có đáng với số tiền đang có không, nên đầu tư vào đội ngũ hay thử một sản phẩm khác? Các câu hỏi đủ cụ thể để tạo mục tiêu, nhưng không đòi người chơi học toàn bộ công việc của một studio thật.

Đó cũng là lý do cần phân biệt mô phỏng với tái hiện chính xác. Trong phỏng vấn WIRED tháng 12/2010, nhà làm game Ron Gilbert nói về sự cuốn hút của Game Dev Story và những chỗ khác thực tế. Lời nhận xét ấy cho thấy một game về nghề nghiệp có thể hấp dẫn cả người làm nghề, dù đã giản lược công việc.

Giữ cách quản lý, thay đổi thứ người chơi chăm lo

Dungeon Village cho thấy cách Kairosoft chuyển trọng tâm sang đề tài khác. Người chơi xây ngôi làng đón các nhà thám hiểm, mở cơ sở huấn luyện và phát triển nơi họ sinh sống. Những người ghé làng đánh quái, mang về tiền và chiến lợi phẩm; một ngôi làng phát triển tốt có thể khiến họ định cư. Công việc quản lý lúc này gắn với sự lớn lên của cộng đồng, thay vì từng dự án trong văn phòng.

Hai game cùng cho người chơi nhìn thấy một cơ sở phát triển nhờ những lần đầu tư. Nhưng thứ phải chăm lo đã đổi: Game Dev Story đặt đội ngũ và sản phẩm ở trung tâm, còn Dungeon Village đặt ngôi làng và người đến sống ở đó vào trung tâm. Theo OtaHub, khác biệt về đối tượng quản lý giúp một đề tài mới có ý nghĩa hơn việc đổi tên và thay hình nhân vật.

Cách tổ chức đội ngũ cũng có một chi tiết đáng chú ý. Ở phần hai cuộc phỏng vấn năm 2018, Kairosoft cho biết người có ý tưởng thường phụ trách dự án; nhóm thường gồm một lập trình viên và một hoặc hai người thiết kế hình ảnh. Đây là mô tả tại thời điểm phỏng vấn. Nó giúp hình dung cách một ý tưởng được triển khai, với người đề xuất tham gia trực tiếp vào quá trình biến đề tài thành trò chơi.

Ngôi làng và các nhà thám hiểm trong Dungeon Village — Dungeon Village chuyển đối tượng quản lý từ công ty sang nơi ở của các nhà thám hiểm. Ảnh: Kairosoft.

Kho game cũ đi tiếp, đề tài mới vẫn xuất hiện

Cuộc phỏng vấn năm 2018 cũng ghi nhận Game Dev Story lên Switch vào tháng 10 năm đó. Trang Steam của game ghi ngày phát hành 27/3/2022. Những mốc này cho thấy một sản phẩm tiếp tục được đưa đến người chơi trên nền tảng mới, nhiều năm sau phiên bản di động. Với Game Dev Story, lên PC còn gợi lại môi trường đã có tiền thân của nó.

Theo OtaHub, điều đáng nhìn ở đây là tuổi đời của ý tưởng chơi. Một đề tài rõ ràng có thể tiếp tục được giới thiệu trên hệ máy khác mà người mới vẫn hiểu mục tiêu của mình. Các lần phát hành là bằng chứng về sự nối tiếp của sản phẩm; để giải thích kết quả kinh doanh của hãng, vẫn cần dữ liệu riêng về doanh thu, chi phí và thị trường.

Các thương hiệu quen thuộc cũng đã đi vào cách chơi này. Game tiệm bánh dorayaki của Doraemon cho người chơi kết hợp nguyên liệu tạo món và phục vụ những nhân vật của Fujiko F. Fujio. Đề tài cửa hàng được bổ sung niềm vui nhận ra nhân vật và các vật dụng quen thuộc. Dự án này có trước ONE PIECE: Grand Gourmet, cho thấy hãng đã có kinh nghiệm đưa một thế giới truyện vào trò quản lý.

Theo thông báo của Bandai Namco, ONE PIECE: Grand Gourmet do Kairosoft phát triển, dự kiến ra mắt ngày 23/10/2026 trên Switch 2, Switch, Steam, iOS và Android. Đề tài nhà hàng tiếp tục đặt chuyện kinh doanh vào một bối cảnh dễ nhận diện. Đến ngày cập nhật bài, game chưa phát hành; đánh giá chất lượng của nó cần chờ sản phẩm thực tế.

Sanji trong hình quảng bá ONE PIECE: Grand Gourmet — ONE PIECE: Grand Gourmet tiếp tục đưa đề tài nhà hàng vào phong cách pixel của Kairosoft. Ảnh: Kairosoft / Bandai Namco.

Góc nhìn khác: quen thuộc cũng có thể thành lặp lại

Cách làm dễ nhận ra có một giới hạn: người chơi đã quen tuyển người, nâng cấp cơ sở rồi chờ kết quả có thể muốn một thay đổi lớn hơn. Theo OtaHub, đổi đề tài chỉ thực sự đáng chú ý khi nó đổi những điều phải cân nhắc. Nếu một sản phẩm mới chỉ thay cảnh nền nhưng giữ nguyên các lựa chọn quan trọng, cảm giác mới mẻ khó kéo dài với người đã chơi nhiều game cùng kiểu. Đây là tiêu chí để xem từng game, thay vì kết luận sẵn về cả hãng.

Ở chiều ngược lại, sự quen thuộc có thể là điều một người mới tìm kiếm. Một công việc dễ hiểu và mục tiêu gọn giúp họ bắt đầu mà không phải học quá nhiều hệ thống cùng lúc. Vì vậy, việc chọn một game Kairosoft nên bắt đầu từ đề tài bạn muốn quản lý, rồi tìm hiểu hệ thống và phiên bản cụ thể. Danh tiếng của hãng giúp nhận ra phong cách, còn trải nghiệm từng sản phẩm quyết định liệu nó có phù hợp với bạn.

Tóm lại: những công việc bình thường làm nên bản sắc

Từ cửa hàng sách cũ của Usui đến công ty trong Game Dev Story, Kairosoft liên tục tìm đề tài ở những công việc có thể chia thành lựa chọn nhỏ. Bản PC, bản di động và các lần phát hành sau cho thấy ý tưởng ấy được tiếp tục phát triển trên nhiều nền tảng. Với người muốn tìm hiểu hãng, Game Dev Story là một điểm bắt đầu rõ ràng: nó giúp nhìn thấy cách Kairosoft biến chuyện điều hành một nơi làm việc thành trò chơi. Còn việc mỗi game có đủ sâu và đủ mới hay không vẫn cần được xem xét riêng.